Dünya’nın üst atmosferinin hızlıca iyonlaşması nedeniyle Afrika ve Avrupa’nın gün ışığı alan kısımlarında yüksek frekanslı (HF) haberleşmede güçlü (R3) düzeyinde kesintiler yaşandı. Bu kesintiler, özellikle havacılık, denizcilik ve amatör telsiz haberleşmesinde geçici aksamalara neden oldui.
AR4274, 9 Kasım’da X1.7 ve 10 Kasım’da X1.2 patlamaları da üretmişti. Bu iki olaya eşlik eden taçküre kütle atımları (CME) Dünya yönüne hareket halinde. 11 Kasım’daki X5.1 patlaması sırasında fırlayan üçüncü CME’nin eklenmesiyle 12 Kasım öğle saatlerinde birleşik bir etkilenme bekleniyor. Senaryoya göre jeomanyetik fırtınanın G3–G4 aralığına yükselmesi, kutup ışıklarının yaygınlaşması ve uydularda geçici anormallikler görülmesi olası.
HANGİ SINIF NE KADAR GÜÇLÜ?
Güneş patlamaları A, B, C, M ve X olarak sınıflandırılıyor; her basamak bir öncekinden on kat daha enerjik. X sınıfı en güçlü patlamaları ifade eder; yanındaki sayı şiddeti belirtir. X5.1 seviyesi, ölçeğin üst basamaklarına yakındır ve kısa sürede belirgin iyonosferik etkiler yaratabilir.
Birden fazla CME’nin art arda Dünya’ya ulaşması, jeomanyetik fırtınayı güçlendirebilir. Bu durum, bazı uyduların yörüngelerinde sürtünme artışı, hassas elektrik şebekelerinde gerilim dalgalanmaları, navigasyon ve zamanlama sistemlerinde (GNSS) geçici bozulmalar gibi etkiler doğurabilir. Enerji şirketleri ve uydu operatörleri böyle dönemlerde operasyonlarını yakından izler.
TÜRKİYE’DEN GÖRÜNÜRLÜK
Türkiye’den aurora (kutup ışığı) görmek genelde zor; ancak G4 düzeyi gibi şiddetli fırtınalarda orta enlemlerde nadiren de bu tür ışıklar görülebiliyor. Bu tür durumlar oluşursa kısa süreli olmakla beraber kuzey ufkunda soluk bir parıltı görülebilir. Bu ışıkları görebilme konusunda en şanslılarsa şehir ışıklarından uzak, gökyüzü açık ve kuzey ufku geniş alanlarda yaşayanlar.
Jeomanyetik bu fırtınanın seyri saatlik olarak değişebilir. 12 Kasım günü öğle saatlerinden itibaren çok daha net bilgiler gelmesi bekleniyor. Havacılık-telsiz kullanıcılarına ve amatörlere HF haberleşmesinde dalgalanmalara karşı alternatif frekans planları bulundurmaları öneriliyor.
